Review
Ovog februara Jugoslovenska kinoteka će predstaviti novi digitalno restaurisani film iz projekta koji se realizuje sa A1, a reč je o popularnoj socijalnoj drami I BOG STVORI KAFANSKU PEVAČICU Jovana Živanovića.
To je nesumnjivo najpopularniji film ovog reditelja i definitivno opredeljenje da se okrene mejnstrimu, možda i kao vid bunta protiv Crnog (poznato je da Jovan Živanović nije podnosio estetiku Živojina Pavlovića) i Crvenog talasa (partizanski spektakli i njihovi sateliti), pa je delo I BOG STVORI KAFANSKU PEVAČICU prvo u budućoj neformalnoj trilogiji koju još čine NAIVKO (1975) i RADIO VIHOR ZOVE ANĐELIJU (1979). Ovu trilogiju karakteriše pastoralnost, pitomost i lepota prirode, izvesna aziliranost junaka koji uz pomoć organskog ambijenta kao i kroz amaterske umetničke porive pokušavaju da utru put svom eskapizmu. Istovremeno to je Živanovićev produkciono-estetski put antibeogradizacije, likovno osvajanje ruralnih prostora i mentaliteta. To je takođe i kritika masovne gluposti, straha od drugačijeg i onog koji je osvojio slobodu i raskrstio sa predrasudama i dogmama. Filmovi su natopljeni blagom subverzijom društvenih prilika i erotikom koja više ide ka lirskom, poetskom i humorističkom pristupu nego ka animalnom.
U priči o pevačici Beloj Seki (Vera Čukić), muzičkoj i erotskoj zvezdi krajputaških kafana (u prvim kadrovima ona peva u kafani pokraj Jugopetrolove pumpe u kojoj u atmosferi derta, alkoholnog ludila i pomračenja uma strada gost koga donosi geust star Ljuba Tadić), otkrivamo neke od elemenata filmova Crnog talasa, ali je dramski potencijal Živanovićeve priče jasniji, prijemčiviji i komercijalniji adut nego u drugim ostvarenjima tog trenda.Ta prva tragična sekvenca određuje generalni defetistički i melanholični ton filma, čija priča jeste esencijalno saga o egzistencijalnoj nelagodnosti i socijalnoj predodređenosti dnu. Kad te Bog stvori kao kafansku pevačicu, uz nešto malo dara za pesmu, i daleko izdašnije nagradi lepotom i drugim atraktivnim ženskim atributima, svi bi da štrpnu i drpnu, isteraju svoje hirove, komplekse i želje, a niko je ne pita kakav čemer se krije u njenoj duši, gde je taj koga ona želi i vidi kao slamku spasa. U konkretnom Sekinom slučaju kao vid spasa i sigurne ljubavne luke učiniće joj se električar i miner Ratko (Velimir Bata Živojinović), koji trenutno radi na najdelikatnijim i najopasnijim zadacima vezanim za mastodontski projekat Hidrocentrale na Đerdapu. Iako je ta veza iskrena i prisna, za oboje prava oaza iako u bekstvu, brizi i nemirima, tragični i gubitnički oreol i senke prošlosti stežu protagoniste i vode ih pesimističkom raspletu.
Bela Seka je i dobar čovek, ali počesto samom svojom pojavom i zanimanjem, ni kriva ni dužna izaziva sukobe među gostima. Međutim, znamenita je jedna scena kada spreči potencijalni sukob naoružanih organa reda i radnika hidroecentrale, ušavši između njih svojom energičnom pesmom i snažnim erosom, bosim nogama igrajući po stolovima prekrivenim srčom.
Dragocenost ovog Živanovićevog filma, osim dojmljivog i funkcionalnog kostura priče o neizvesnom i punom potucanja putu kafanske pevačice, jeste što kroz igrani format svedoči o industrijalizaciji zemlje i kolosalnom širenju energetskog potencijala. Tu su recimo prizori miniranja i potopa naseljenih mesta (potopljeni su, minirani i raseljeni Ada Kale, Donji Milanovac, Tekija, Sip, Brnjica, Dobra, Boljetin, Golubinje, od kojih su neka premeštena na više lokacije, iznad nivoa akumulacije), uključujući i crkvu, što autor koristi kao priliku da kroz jednog sveštenika izbaci pakosnu opasku da državom koja je nešto tako odlučila vladaju đavoli.
Film TOMA nedavno je kroz period dramu nostalgično evocirao vreme kada su, uz naslovni lik koji je tek počinjao na estradi, harale popularne zvezde narodne muzike poput Lepe Lukić (ovde kao Luna), Silvane Armenulić, Predraga Živkovića Tozovca ili Cuneta. Jovan Živanović je bio u prilici da vedete, Lepu, Tozovca (upečatljiva epizoda Sekinog kolege pevača i provokatora)i Cuneta (direktor hotela), lično stavi pred kameru i tako svojoj junakinji pruži zanimljiv i profesionalni backup. Veliki rivalstvo Lepe i Silvane tako se prenelo i u kinematografiju. Lepa je odigrala u Živanovićem filmu, a Silvana je igrala kod Fadila Hadžića u politički provokativnom LOVU NA JELENE (1972).
U ranoj fazi karijere ovo je najčuveniji domet glumice Vere Čukić. Belu Seku donosi sa akcentom na delikatnu podvojenost, jer u pitanju je devojka koja je, dok drži mikrofon pred zabalavljenim muškarcima (odraz kukavnog balkanskog mačizma), mahom iz ondašnje garniture vozača teških vozila i radničke klase, samo neka vrsta eksponiranog modela koji mora da zarađuje za život, dok se njena nežna i suštinski stidljiva priroda tek na momente pokaže u emotivnim pasažima sa Ratkom.
Čitav niz epizodista defiluje ovom pričom. Tu su Žika Milenković kao Damnjan Nuklear, preteča menadžera, Pavle Vuisić, koji igra Ratkovog strica, sa upamćenom epizodom naročito zbog karikaturalnog i posprdnog nastupa umesto pevačice, Slobodan Aligrudić (direktor hotela), Ivan Bekjarev, Dušan Janićijević, Severin Bijelić, Jovan Janićijević Burduš, Dragomir Felba…
U filmu I BOG STVORI KAFANSKU PEVAČICU kompozitori su bili Darko Kraljić i Petar Tanasijević (zastupljen je orkestar Žarka Josipovića-Škule, a pesme Bele Seke zapravo peva Dobrila Čabrić). Scenario su napisali Bogdan Jovanović, Jovan Živanović, Dušan Perković i Gordan Mihić. Snimatelj je bio Huan Karlos Fero, koji je radio i kao montažer u nekoliko domaćih filmova. Film je proizvela kuća Centar film, a zajednički distribuiralo čak 6 najuticajnijih distributera u zemlji. Procenjuje se da ga je svojevremeno širom velike zemlje gledalo 1,1 miliona gledalaca.
About the Author
More articles by Goran Jovanović »
